Praktyką organów kontroli skarbowej jest kontrola obowiązku deklarowania, obliczania i wpłacania podatku od czynności cywilnoprawnych. Analiza przepisów wskazuje jednak, iż praktyka ta nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.

Jednym z najczęściej wskazywanych celów przeprowadzanej kontroli skarbowej jest użyta w art. 2 ust.1 pkt. 1 ustawy o kontroli skarbowej formuła  kontrola rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatków stanowiących dochody budżetu państwa, a także innych należności pieniężnych budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych. W ramach tak wskazanego zakresu kontroli, podmioty kontrolujące weryfikują jednak nie tylko wymienione wprost w ustawie podatki należące do kategorii dochodów budżetu państwa, ale także podatki które stanowią dochody własne jednostek samorządu terytorialnego (m.in. podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek od nieruchomości czy podatek rolny). Informacje o tak rozszerzonych kompetencjach kontrolnych publikowane są nawet na stronach internetowych niektórych urzędów kontroli skarbowej.

Tymczasem literalne brzmienie wskazanego przepisu bezsprzecznie ogranicza przedmiot kontroli skarbowej do kategorii podatków stanowiących dochód budżetu państwa. Zakres ten jest zresztą spójny z celem kontroli skarbowej, który został wprost wskazany w art. 1 ustawy o kontroli skarbowej, a którym jest ochrona interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa, jak również skuteczności egzekwowania zobowiązań podatkowych i innych należności stanowiących dochód budżetu państwa lub państwowych funduszy celowych.

Warto również podkreślić, że chociaż pojęcie dochodu budżetu państwa nie zostało zdefiniowane w ramach ustawy o kontroli skarbowej, katalog dochodów zaliczanych do kategorii budżetu państwa znaleźć można w ustawie o finansach publicznych, która w art. 96 wskazuje, iż dochodami budżetu państwa są m.in.: podatki i opłaty, które zgodnie z odrębnymi ustawami nie stanowią dochodów jednostek samorządu terytorialnego, przychodów funduszów celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych. Ustawa ta wyraźnie więc wyklucza z zakresu dochodów budżetowych podatki i inne opłaty stanowiące dochody własne jednostek samorządu terytorialnego.

Z zestawienia przytoczonych powyżej przepisów wynika, że zakres kontroli skarbowej dotyczący rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania obejmuje następujące kategorie:

- podatki stanowiące przychód budżetu państwa;

- inne należności pieniężne budżetu państwa;

- należności państwowych funduszy celowych.

Objęcie zakresem kontroli również podatków stanowiących dochody własne jednostek samorządu terytorialnego jest niewątpliwie przykładem stosowania przez organy kontroli skarbowej wykładni rozszerzającej, która w tym przypadku wydaje się wykraczać poza granicę dopuszczalnej wykładni twórczej. Z literalnego brzemienia przepisów wynika, iż uprawnienia do weryfikacji rzetelności w podatku od czynności cywilnoprawnych ma właściwy rzeczowo naczelnik urzędu skarbowego w ramach przeprowadzonej kontroli podatkowej na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej.

Realizacja interesu publicznego jakim jest kontrola rzetelności wpłacania należności stanowiących dochody budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego nie może odbywać się z naruszeniem zaufania obywateli do przepisów prawnych i zmuszania ich do poszukiwań znaczenia przepisu ponad to co zostało w nich przez ustawodawcę napisane, tym bardziej, że wskazane przepisy dotyczą wrażliwej sfery kompetencji kontrolnych organów państwowych.

Katarzyna Szymańska
Asystent doradcy podatkowego
szymanska@taxwaysgroup.com