Chociaż eksperci oceniają Polskę jako kraj nieprzyjazny prowadzeniu działalności gospodarczej ze względu na nadmierny fiskalizm i biurokrację, niespodziewanie można znaleźć zjawiska, mogące stanowić konkurencję dla lepiej rozwiniętych gospodarek zachodnich. Mowa tu o polskich Funduszach Inwestycyjnych Zamkniętych, tworzonych i funkcjonujących na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych. Struktury kapitałowe z zastosowaniem FIZ-u umożliwiają optymalizację ciężarów podatkowych związanych zarówno z poszczególnymi transakcjami, jak również z codzienną działalnością operacyjną.

Czym jest FIZ

FIZ jest osobą prawną, tworzoną, zarządzaną, administrowaną i reprezentowaną przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych (TFI), działające jako organ funduszu. Do utworzenia FIZ-u niezbędne jest uzyskanie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Fundusz nie jest podmiotem zależnym od towarzystwa nim zarządzającego, a jego aktywa stanowią wyodrębnioną masę majątkową.

W myśl ustawy uczestnikami FIZ-u stają się osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, które objęły certyfikaty inwestycyjne emitowane przez fundusze.

Ustawa nakłada na FIZ-y ograniczenia w zakresie dopuszczalnej działalności inwestycyjnej, a mianowicie:

1. Wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych
w określonych kategoriach lokat.
2. Mogą nabywać akcje w spółkach akcyjnych i udziały w spółkach z o.o., ale nie mogą posiadać udziałów kapitałowych w spółkach osobowych.
3. Mogą przeznaczyć na pojedynczą inwestycję nie więcej niż 20 proc. wartości ich aktywów.

Dlaczego FIZ?

Podstawowa korzyść podatkowa, uzyskiwana dzięki strukturze opartej na FIZ, wynika z art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o CIT, wprowadzającego podmiotowe zwolnienie funduszy inwestycyjnych od podatku dochodowego. Na skutek tego zwolnienia FIZ-y mają możliwość reinwestowania całości wypracowanych zysków, bez konieczności pomniejszania ich o podatek dochodowy.

Ze względu na zwolnienie od podatku FIZ jest idealnym kandydatem na wspólnika spółki osobowej. Co prawda ustawa o funduszach inwestycyjnych zakazuje FIZ-om posiadania udziałów kapitałowych w spółkach osobowych, ale fundusze mają możliwość nabywania papierów wartościowych. W związku z tym FIZ-y mogą prowadzić działalność inwestycyjną w formie spółki komandytowo-akcyjnej. Spółka ta stanowi szczególny rodzaj spółki osobowej, która może emitować akcje. FIZ, nabywając akcje w takiej spółce partycypuje w spółce osobowej, lecz na zasadach niemal takich samych, jak w spółce akcyjnej.

Włączenie SKA do struktury optymalizacyjnej poprzez objęcie akcji tej spółki przez FIZ umożliwia uniknięcie opodatkowania bieżącej działalności operacyjnej. Ze względu na brak osobowości prawnej SKA nie jest podatnikiem podatku dochodowego, natomiast podatnikami są wspólnicy. Jeżeli wspólnikiem jest FIZ, to dochody przypadające na udział funduszu nie są opodatkowane ani na poziomie SKA, ani na poziomie FIZ-u.

Opodatkowanie dochodów uczestnika FIZ

Uczestnicy nie uzyskują bezpośrednich dochodów z działalności funduszu i mogą otrzymywać dochody wyłącznie w formie:

• dochodu z odpłatnego zbycia certyfikatów na rzecz osób trzecich;
• dochodu z wykupienia certyfikatów przez FIZ w celu ich umorzenia;
• wypłaty dochodu przez FIZ bez odkupywania certyfikatów;
• dochodów związanych z umorzeniem certyfikatów w związku z likwidacją FIZ.

Dochody uczestników FIZ-ów podlegają opodatkowaniu 19 proc. podatkiem dochodowym w momencie zbycia lub umorzenia certyfikatów inwestycyjnych.

Warto zauważyć, że również na etapie przekazywania dochodów ostatecznym odbiorcom, czyli uczestnikom, istnieje możliwość optymalizacji podatkowej. W tym celu uczestnikami FIZ-u należy ustanowić spółki celowe, zlokalizowane w krajach stosujących preferencyjny system podatkowy.

Wykorzystanie cypryjskiej spółki celowej

Idealną lokalizacją dla spółki-uczestnika FIZ-u jest Republika Cypryjska. Należy zauważyć, że zyski z certyfikatów inwestycyjnych nie stanowią bezpośrednich dochodów z działalności funduszu (dywidend), są natomiast dochodami ze zbycia papierów wartościowych (zyskami kapitałowymi). Dlatego też do opodatkowania takich zysków cypryjskiej spółki znajdą zastosowanie postanowienia art. 13 polsko-cypryjskiej umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, dotyczące zysków kapitałowych, zamiast postanowień art. 10 umowy, który reguluje opodatkowanie dywidend. 

Zgodnie z ust. 4 art. 13, zyski z przeniesienia tytułu własności majątku nie wymienione w poprzednich ustępach art. 13 (a więc zyski z przeniesienia własności certyfikatów inwestycyjnych FIZ-u) podlegają opodatkowaniu tylko w tym umawiającym się państwie, w którym przenoszący ma miejsce zamieszkania lub siedzibę.

W związku z tym, wyłączne prawo do opodatkowania takich zysków cypryjskiej spółki celowej na mocy umowy posiada Cypr, ale cypryjskie prawo zwalnia z opodatkowania dochody cypryjskich spółek z obrotu papierami wartościowymi.

Opodatkowanie transferów z cypryjskiej spółki celowej

Ust. 1 i 2 art. 10 polsko-cypryjskiej umowy stanowi, że dywidendy wypłacane przez spółkę mającą siedzibę w umawiającym się państwie osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim umawiającym się państwie mogą być opodatkowane w tym drugim państwie. Dywidendy te mogą być również opodatkowane w państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy ma swoją siedzibę, ale jeżeli odbiorca dywidend jest ich właścicielem, to podatek nie może przekroczyć 10 proc. kwoty dywidend brutto. 

Oznacza to zatem, że dywidendy wypłacane na rzecz polskich udziałowców spółki cypryjskiej mogą podlegać opodatkowaniu zarówno w Polsce, jak i na Cyprze. Zgodnie z krajowymi regulacjami na Cyprze nie ma podatku u źródła od wypłacanych do Polski dywidend.

W Polsce dywidendy wypłacane przez cypryjską spółkę celową na rzecz osób fizycznych podlegają opodatkowaniu ryczałtowym 19 proc. podatkiem. W przypadku dywidend uzyskiwanych przez osoby prawne dochody z tych dywidend podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych, tzn. łączone są z innymi dochodami.

Polskie przepisy wprowadzają również możliwość zwolnienia cypryjskiej dywidendy z podatku, jeśli odbiorcą jest polska spółka kapitałowa, posiadająca bezpośrednio przez nieprzerwany okres 2 lat co najmniej 10 proc. udziałów (akcji) w celowej spółce cypryjskiej.

Możliwość potrącenia niezapłaconego podatku

Skoro dochody z dywidendy mogą być opodatkowane w Polsce i na Cyprze, konieczne są przepisy umożliwiające uniknięcie podwójnego opodatkowania. Stosowne przepisy zawiera art. 24 umowy, przewidujący że jeżeli osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce osiąga dochód, który może być opodatkowany na Cyprze, to Polska zezwoli na potrącenie od podatku dochodowego kwoty równej podatkowi zapłaconemu na Cyprze. Takie potrącenie nie może jednak przekroczyć tej części podatku wyliczonego przed potrąceniem, która odnosi się do dochodu uzyskanego na Cyprze.

Polska wersja językowa umowy wskazuje, że odliczeniu podlega jedynie podatek zapłacony na Cyprze. Natomiast angielska wersja używa określenia „tax payable in Cyprus", co oznacza „podatek podlegający zapłaceniu na Cyprze". Na mocy art. 30 umowy, w przypadku rozbieżności przy interpretacji umowy między wersją polską a angielską rozstrzygające znaczenie ma wersja angielska. Tak więc odliczeniu od podatku należnego w Polsce podlega  kwota podatku , który byłby należny na Cyprze, gdyby nie zastosowane zwolnienia.

W konsekwencji polski podatnik ma prawo do odliczenia od podatku należnego w Polsce 10 proc. wartości dywidend brutto bez względu na to, że podatek od tych dywidend nie został faktycznie zapłacony na Cyprze. Ten korzystny dla polskich podatników sposób rozliczania cypryjskich dywidend potwierdzają interpretacje polskich organów skarbowych (np. interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 23.12.2009 r., IPPB4/415-654/09-2/SP).


Joanna Sidor
Prawnik
Zadaj pytanie: sidor@taxwaysgroup.com